Un casu de familia que cueye´l apellíu paternu

Volviendo al nuestro casu, Gabriel -y Julián, el pá- vienen en munchos protocolos inscritos como Fernández (solu) o Fernández-Villar y mui poques veces como Fernández-Tonín. Entendiendo lo dicho sobre la inestabilidá na tresmisión de los apellíos, podemos comprender por qué inscriben a Gabriel y Julián como Fernández-Villar en dellos documentos civiles y eclesiásticos. Ésti ye un casu más de familia que cueye l'apellíu maternu (Cathalina Fernández-Villar ye la ma de Julián) frente al paternu (Gabriel Fernández-Tonín el vieyu, pá de Julián y güelu del Gabriel el tallista). ¿Por qué usa Julián l'apelativu maternu? La razón más plausible ye que la madre perteneciera a un clan más noble o de mayor sonadía que los Fernández-Tonín, poro, Julián emplegaría'l Villar en cuenta del Tonín paternu.

En 1737 Gabriel promueve una xustificación de fidalguía n'Uviéu, onde declara que ye fíu de Julián Fernández-Villar y Rossa Suárez y ñetu per vía paterna de Gabriel Fernández-Tonín [¡!] y Catalina Fernández del Villar, naturales de Olloniego. Y continuando cola so xenealoxía, añade que ye bizñetu de Láçaro Fernández-Tonín, igualmente nacíu n'Olloniego. Toos ellos fidalgos.

Claramente tamos delantre d'un enguedeyu d'apellíos col que tamién s'alcontraron les autoridaes responsables de la xustificación, polo que se vieron obligaos a facer una dilixencia esplicativa al final del informe, onde dan noticia d'esti tracamundiu onomásticu y afiten bien claramente que Gabriel Fernández del Villar ye la mesma persona que Gabriel Fernández-Tonín: «[?] en el requisitorio [la xustificación] se pone el apellido Fernández-Villar en la certificación de padrones y matrícula tiene el pretendiente su padre y abuelo el [apellido] de Tonín y es lo que resulta y podemos informar a V.I. para que en su vista delibere lo que fuere de su agrado y assi lo firmamos [?]».

Con este protocolu queda bien ñidio non sólo qu'hai una homonimia familiar, sinón que Tonín nun ye un nomatu orixinal de Gabriel -de nome completu Gabriel Antonio-, sinón la segunda componente «llegal» d'un apellíu que porten delles xeneraciones anteriores al biografiáu y que termina por imponese por reglamentación nel XVIII.

Nesta mena d'apellíos compuestos, el primer componente ye un patronímicu siguíu d'un topónimu (exemplos: Fernández d'Eres, García de Robés, etc.). Ye perprobable qu'el casu qu'agora nos ocupa seya asina; de tala miente que Tonín ha ser un topónimu. Nel nomenclátor d'Asturies nun atopamos dengún llugar con esti nome, pero sí cerca Busdongo, tres pasar el puertu Payares, u hai un pueblu llamáu d'esta manera, que perprobablemente proceda d'un antiguu posesor nomáu Antoninus (Tonín deriva del xenitivu, Antonini). Teniendo en cuenta que la familia Tonín vive en sieglu XVII n'Olloniego -que ta nel camín d'Uviéu a la Meseta-, podría conxeturase con que dalgún antepasáu proviniera d'esti pueblu lleonés -nel mesmu camín de la Meseta- a prebar fortuna a orielles del Nalón, na parroquia d'Olloniego.

En resume, Fernández-Tonín ye un apellíu compuestu que nun tien que ver con dengún nomatu que tuviera Gabriel el tallista y polo tanto nun tien por qué dir en lletra cursiva nin ente comines como apaez en dalgunes ocasiones na lliteratura especializada.

Rodrigo Gil de Hontañón -tamién escritu Ontañón- foi un notoriu arquiteutu español del sieglu XVI que vieno per Asturias contratáu pa facer les traces d'un remate de la torre la Catedral. Esti trabayu encárga-ylu el cabidru col envís de reconstruir la torre dempués qu'un rayu la esficiera en 1575. Hontañón tamién diseña los planos d'otres estancias catedralicies.

La primer muyer de Gabriel ye Juana Álvarez de Fondón, fía de María de Ontañón. Curiosamente, l'añu de la boda con Juana -1731- ye cuando Gabriel firma'l contratu d'aprendizaxe con Thorivio de Nava. La pregunta obligada ye si la suegra de Gabriel pertenez a la familia del gran arquiteutu Gil de Hontañón y si esti fechu fai que'l nuestru personaxe incline la so vocación haza la talla de retablos por influencia de la familia la so muyer.

Nun hemos escaecer que l'apellíu Hontañón/Ontañón ye d'orixe cántabru y estrañu a la ciudá d'Uviéu, polo que la idega de la prosimidá na consanguinidá ente l'arquiteutu y la Ontañón del sieglu XVII-XVIII nun ye descabellada. Esta conxetura ye enforma atractiva, pero aínda nun afondamos nos archivos a la gueta d'una posible vinculación ente dambos Ontañones. Ehí queda como posible llinia de trabayu.

P'aselar, esperamos qu'esta investigación vala pa conocer daqué meyor a ún de los tallistas del nuestru barrocu, Gabriel Fernández-Tonín, el tallador de Samartín de L.luiña, la «ilesia los vaqueiros».