La batalla de Cuadonga escribióse por primer vegada en Flandes y editóse en Bruxeles nel añu 1735, cola firma de Josephus Geldolphus a Ryckel, abá de Santa Gertrudis de Lovaina dende 1626 hasta la so muerte en 1642, que tamién noveló la vida de la santa y la de San Bruno. Ún de los escasos exemplares que se caltienen del llibru más antiguu que glosa les fazañes de Pelayo guardase nuna caxa fuerte de la Biblioteca d'Asturies “Pérez de Ayala”, y aportó al Principáu en 2004 en comprandolu el Gobiernu Asturianu nuna puya depués de que fuera propiedá de la familia Tserclaes, española y neerlandesa, asitiada en Sevilla

La obra, titulada en llatín “Spelumca B María de Covadonga in Asturiis”, y n'asturianu “Cueva de Santa María de Cuadonga, nos montes d'Asturies, de les Españes, en tiempos antiguos dedicada a santuariu por Pelayo Cántabru”, foi bien de tiempu una pantasma bibliográfica, tal como esplica Santiago Caravia, Xefe de la sección de Bibliografía Asturiana de la biblioteca, una de les cuantiosas “ayalgues” que curia la institución. 

Les enxemes axúntense alredor d'un llibru que nunca se tradució al castellán dafechu. “Sería bien interesante ver cómo se documentó'l llibru, sobremanera cuando hai un conteníu que tien que ver cola propaganda y tas santificando a ún de los contendentes nuna guerra”, esplica Caravia refiriéndose a la Guerra de los Trenta años, la cruenta llucha qu'enfrentó a Protestantes y Católicos. 

Páxina con un grabáu de la Virxe de Cuadonga talo como se representaba nel sieglu XVII.

Páxina con un grabáu de la Virxe de Cuadonga talo como se representaba nel sieglu XVII.

El llibru tenía como misión santificar la causa de la monarquía de los Austrias, católicos, enfrentaos na Guerra de los 30 años a les potencies protestantes. “Yera importante entós venceyar a la monarquía del momentu cola antigua monarquía asturiana”, señala Caravia, que tamién se pregunta el motivu pol que'l llibru, que na so portada consta publicáu en memoria póstuma de Francisco Moncada, marqués d'Aytona, fináu'l mesmu añu de la salida d'imprenta, nun s'encargó a un eruditu español y sí al Abá Ryckel. El fechu de que tea escritu en llatín tamién apunta escontra esa globalización europea apigurada en redol a la llingua culta d'Europa. 

En 2003 conocíense los trés exemplares que caltien la Biblioteca Real de Bélxica y otros dos na Biblioteca nacional. Dende 2013 hai unu más nel cabildru de Cuadonga y otru más en poder d'una colección asturiana, tal como indica Santiago Caravia

En 2002 nin siquier se sabía que yera un llibru raru. Tamién llegó a duldar de la so propia esistencia. Yera un apunte más del "Rexistru asturianu" de Somoza (1926), que trabayara pa realizar el rexistru na Biblioteca Nacional, pero incomprensiblemente nun tuvo noticia de la presencia nesa institución de dos exemplares del llibru de Ryckel sobre Cuadonga. namás lu cita nel so llistáu indicando que pue ser una obra supuesta y que de nun lo ser sería bien temprana. Somoza namás copió lo escrito por Nicolás Antonio nel sieglu XVIII, qu'equivocadamente fechaba la impresión en 1525.

Llegada a Asturies

La llegada del llibru a Asturies partió d'un encargu que'l Gobiernu de Vicente Álvarez Areces realizó a la Casa d'Asturies en Bruxeles. Santiago Caravia alcontró al traviés de la rede un exemplar nel catálogu de la Biblioteca Real de Bélxica, en Bruxeles. L'afayu dexó pone-y cuerpu a lo qu'hasta entós yera un llibru "invisible”. El volume, que qu'acubicio'ñ Gobiernu na Guerra Civil pa velar pol so caltenimientu, puede consultase nel catálogu virtual de la Bibioteca d'Asturies. Una de les sos páxines contien un grabáu de la que podría ser la representación iconográfica más antigua de la Santina

La Virxe preséntase con amplios ropaxes, aura y estrella, sonriente y mirando al so fíu que, tamién sonriente, caltién un llibru abiertu. Choquen, dende'l conceutu d'estética del sieglu XXI, los inmensos pelos claros de la Madre que nun correspoden cola imaxe actual

El fondu de naturaleza alpenes intervien na composición del grabáu. Ente Madre y Fíu hai un puntu de sele complicidá.