Nos terrenes de l'antigua esplotación de carbón de Lieres, nel conceyu de Siero, írguese ún de los pocos castilletes d'hormigón armáu que se construyeron n'España. Data de los años 40 del sieglu pasáu y contruyóse pa la empresa belga Solvay & Cía, que daquella abastecía la so planta química de Torrelavega, en Cantabria, col mineral qu'estrayía na localidá sierense. 

La inxeniería Leon Monnoyer et Fils, tamién belga y que n'España operaba so la marca Monnoyer S. A. Y., foi la que realizó la estructura. En 1995 la mina de Lieres incorporóse a Hunosa, que la cerró en 2005. L'arquiteutu Miguel Ángel García-Pola redactó'l plan especial de protección de les antigües instalaciones del pozu Siero y la Conseyería de Cultura encargó-y la restauración de la sala de máquines y la sala d'embarques del castillete. 

“Depués d'esos dos trabayos quixi buscar l'orixe d'estos castilletes d'hormigón armáu, qu'avecen vese perpoco. Esti ye l'únicu n'Asturies y n'España hai bien pocos”, esplica. Hai constancia d'ún na provincia de Barcelona y otru na de Cáceres.

El castillete del pozu Siero.

Col confinamientu de 2020 dispunxo de tiempu pa facelo y la resultancia d'aquella investigación ye un llibru, “Primeras estructuras de extracciones mineras de hormigón armado (1909-1919)”, nuna edición non venal, apináu d'información, de fotografíes antigües, planos y esquemes, que puede consultase na Biblioteca d'Asturies, na del Colexu d'Arquiteutos, na del Muséu d'Alemania, en Munich, na estatal d'Alaska y nes de les munches otres instituciones coles que collaboró mientres toos aquellos meses. 

El castillete del pozu Siero ye, en palabres de García-Pola, “una suxerente estructura d'impecable fechura”. Entre los sos posibles antecedentes l'arquiteutu asturianu, que tien el so estudiu n'Uviéu, alcontró 21 estructures n'Europa, Estaos Xuníos y Canadá, de les que solo nueve se caltienen de pies, dalgunes en procesu de restauración.

“Shaft house” del pozu Perseverance, n'Alaska.

“Shaft house” del pozu Perseverance, n'Alaska.

Son pieces bien singulares, que catalogó como castilletes, torres d'estracción, “belles-fleurs” (una tipoloxía de les anteriores) y “shaft houses” (onde se posa'l mineral). 

Dalgunes d'un altor considerable, d'hasta 50 metros. “L'edificiu de la Xirafa, escluyíu'l basamentu ocupáu por oficines, locales comerciales... tien esactamente 17 plantes, un altor asemeyáu al que tenía la torre d'estracción del pozu Klein”, construyida n'Alemania y que pon como exemplu. 

“Ye imposible alcontrar el primeru, enantes habíalos hasta de madera”, comenta l'arquiteutu. El de Siero ta construyíu tardíamente, según constató. N'Europa, refier, llegóse al consensu de que la primer torre d'estracción construyida nesi material ye la de Camphausen, n'Alemania, y el primer castillete ún del inxenieru Charres Tournais, en Micheroux, en Bélxica. Nel continente americanu, la primera de la que se tien noticia ta n'Alaska.

Instalaciones del pozu Micheroux, en Bélxica.

Instalaciones del pozu Micheroux, en Bélxica.

Entre toles estructures que Miguel Ángel García-Pola alcontró, la que más-y chocó ye'l castillete de la compañía Béthune, en Francia, poles sos dimensiones y porque la so configuración espresa nítidamente'l cometíu estructural de los sos componentes. “Esti gran castillete de Béthune foi mui cuestionáu na so dómina inclusive dende'l puntu de vista estéticu. Dicíase qu'obedecía más a los criterios de les estructures d'aceru qu'a los de les nueves estructures d'hormigón y a los requerimientos del nuevu material. Aldericábase hasta onde determinaba'l material la forma de les construcciones. Munchos inxenieros pensaben que'l nuevu material tenía que favorecer nueves estructures”, comenta. 

Na execución de dalgunos d'estos edificios mineros collaboraben arquiteutos y, tamién nel casu de los inxenieros, nellos aprecia ciertu toque d'autor. Charres Tournais, indica García-Pola, ye, entre los inxenieros, el qu'utiliza más adornos, tou un repertoriu d'arcos, balaustraes, moldures. “Esa voluntá estética va en deméritu de la mesma obra, que cuanto más nidia meyor”, opina l'arquiteutu. 

Miguel Ángel García-Pola redescubrió a munches instituciones coles que contactó la singularidá d'esi patrimoniu industrial. Consiguió que, en medio del encierre pola pandemia de covid-19, restolaren nos sos archivos y rescataren antigües semeyes y dibuxos d'esos castilletes escaecíos.