Saltar al contenido principalSaltar al pie de página

Secciones

¿Bable o asturiano?

El nome d’una llingua oficial tien qu’amañase con xusteza

Xuan Carlos Busto Cortina

Xuan Carlos Busto Cortina / LNE

¿Ya nos sigues?Márcanos como medio preferente
Añádenos en Google
Lluís X. Álvarez

Lluís X. Álvarez

Cuatro Gotes Ediciones acaba de sacar la obra de Xuan Carlos Busto Cortina que tien el títulu d’esta columna y una maquetación complexa. Debío a les característiques lleva un cuidiáu d’edición (d’Anibal González) y nun falta una correición experta (a cargu de Claudia Elena Menéndez). ¿Por qué ésto si el tema paez unu de los más populares nos discutinios de la nuestra comunidá, seya o non asturianista? El porqué vien a sabese chando un vistazu al curriculum de Busto Cortina (Xixón, 1961) que ye profesor de Lliteratures Romániques, equí, na Universidá, y expertu al mesmu tiempu na lliteratura alxamiao-morisca. Y el tipu de llibru quedará más señaláu si lleemos, na introducción, "El surdimientu del glotónimu Bable y la so implantación frente a Asturiano". Tamos tratando con un trabayu académicu investigador que percuerre la historia de los dos términos con una precisión y entereza que paecen definitives. El meyor destín tendrá qu’acabar nes aules pedagóxiques cuando’l profesoráu convierta la erudición de la obra al esquema informativu que desplique eses rellaciones ente "bable" y "asturiano". El textu de Busto Cortina hai que lu esclariar en lleiciones. Paecerá-y a dalgún qu’esti estudiu arrexunta repeticiones a lo llargo d’una narración que va dende los anicios medievales hasta güei mesmo. Pero nun son repeticiones, que nun existen na cencia d’altor. Son iteracciones necesaries.

Podemos entamar pol conceptu de "glotónimu", términu polo visto más o menos criticáu dientro de la teoría histórico-llinguística, pero que ye esencial, por casu, na definición de "bable". "Glotónimu" ye’l términu usáu pa referise al nome d’una llingua, por exemplu, "Asturiano" (y variantes)". Desplícalo Busto Cortina en páxines 5-31.

"Nel presente trabayu mostraráse cómo’l primer glotónimu aplicáu a la llingua d’Asturies, yá dende empiezos del XVII, ye (lengua/dialecto) asturiano. Sicasí, al rodiu de 1730 apaez un nuevu términu, bable, n’espresiones del tipu ‘Entremés a lo Bable’ alusives, nun principiu, al estilu rústicu o vulgar (similar al ast. ‘fala a lo bable’ rústica o groseramente)".

Asina que a lo primero "bable" nun significaba una llingua (nin dialecto) sinon una manera, mou, xeitu, de falar una llingua. Habrá que ver entós de ónde surde esi términu que intuitivamente paeciónos, de tola vida, típicamente "onomatopéicu o imitativu de ba-ba-ba" (páxina 56). En realidá ye bastante más, pero nostante esta hestoria sigue. Alcontramos na páxina 11 a un autor al que yo quiero y a lo que diz.

"El xesuita cangués Luis Alfonso de Carvallo valse del glotónimu nel ‘Cisne de Apolo’ (1600-1602): ‘Y en nuestra nación española hay variedad de vocablos, como son castellanos, asturianos, gallegos, portugueses, y otras diferentes lenguas’".

¿Cuántes de nosotres tenemos buscao llistes de llingües españoles nes que salgamos guapamente? Y hailes ambute y nun paren de salir nes dichoses redes sociales.

Adelantre nos sieglos, páxina 19.

"Los únicos autores del XVIII qu’incorporen ‘bable’ como sinónimu de ‘asturianu’ son Melchor Gaspar de Xovellanos y el so amigu y corresponsal Carlos González de Posada. Ye a esti últimu a quien se-y vien atribuyendo la paternidá nel usu d’esti términu. Sicasí Posada emplégalu solo en dos ocasiones: en 1792 y en 1794".

El saltu a l’actualidá pónnos nel caltenimientu progresivu del términu "asturiano" nos medios cultos y na extensión del términu "bable" nos medios populares y urbanos. Agora sí se soliña la procedencia imitativa (páxines 56-57). Vese qu’hai en Europa munchos étimos que dan conteníos semánticos como los de "bable". Tan "babil", en francés, "babble", en inglés, y el preferíu por García Arias pa nós, BALBE, llatinu que produz "balbus", "tartamudo" o "balbuciente", "bobo". Tou esti grupu produz tamién "murmurar" y "parlotear".

Cola ayuda del Gobiernu del Principáu d’Asturies

Tracking Pixel Contents